Kent Ormanları ve Aydın’ın Akciğerleri?

            Yaşadığımız kentler betonu bol, yeşili az kentlere dönüştü uzun zamandır. Yağmacı zihniyet ve onun yarattığı siyaset kadroları önce belediyeler ile yerelde, sonra ulusal ölçekte serpilip gelişti. Büyüdü, kocaman bir amip gibi ülkenin tüm yeşilini yok etmeye and içmişçesine saldırganlaştı ve günümüzde bu artarak sürüyor.

         Üniversite ana yerleşkesinin bulunduğu Kepez’den Aydın’a bakın. Kayda değer bir yeşil doku bulamazsınız. Aydın Tekstil Parkı’nın çam dokusu, Aydın Lisesi’nin bulunduğu okullar mevkiindeki çamlık alan ve Tellidede Mezarlığı’nın yeşil korusu dışında göze çarpan bir yeşil alan yoktur. Pınarbaşı Mesire Alanı bir yeşil doku olsa da çok geniş bir alanı kapsamamaktadır. Her yer betona kurban edildi. Kentimizin çevresindeki ormanlar dışında kentin akciğerleri diyebileceğimiz  görkemli yeşil dokulardan yoksundur Aydın. Bugün bir restorasyon projesi ile yeniden düzenlenen Tekstil Parkı’nın restorasyon sırasında çamlarının zarar görmemesini ve yaşamasını dileyelim.

         Yetmişli yıllarda Kepez’den Aydın’a doğru bakıldığında ilk göze çarpan neydi bilir misiniz? Doğu Gazi Bulvarı’nın( daha doğrusu o zamanlar geniş bir cadde idi bu bulvar) her iki yanındaki devasa çam ağaçlarıydı göze çarpan. Aydın Tekstil Parkı’nın çamları gibi görkemli, caddenin iki yakasını yeşile bezeyen çamlar. Sonra bu caddeyi bulvar yapacağız diye o güzelim çamlar kesildi. Büyük bir katliam yapıldı ve çevre bilinci o zamanlar çok gelişmiş olmadığından gereken tepkiyi göstermedi Aydın halkı. Bu çamlar Batı Gazi’ye kadar, Kemer Mahallesi’ne kadar gidiyordu. Bulvarın bugünkü durumunu biliyorsunuz. Şimdi daha mı güzel, daha mı yaşanmaz hale geldi? Kararı siz verin.

         Oysa çağdaş kentlerde kente ve kentlilere nefes aldıran kent ormanları o kentlerin kimliğine sinmiştir. Örneğin, Paris’teki Boulogne Korusu gibi bir yeşil doku bizim ülkemizde bir hayaldir. Adı koru ama bizim ölçülerimize göre bir orman. Sürekli oksijen üreten, Parislileri bağrında deyim yerindeyse sağaltan, can veren bir yeşil alan. 846 hektar yüzölçümüne sahip bir inci. 1 hektar 10. 000m2. olduğuna göre büyüklüğünü düşünün. Bizim Aydın Tekstil Parkı’nın 117 dönüm olduğunu göz önüne alırsak farkı anlamaya çalışın. İçindeki bitki örtüsü ve yaban yaşamıyla bir cennet. Amerikan filmlerinde gördüğümüz Newyork Central Park’tan 2,5 defa, Londra’daki ünlü Hyde Park’tan 3,3 defa daha büyük bir oksijen ormanından söz ediyoruz. Yürüyüş ve bisiklet yolları, spor alanları, içindeki sayısız göl ve gölcükleri, devasa anıt ağaçları ile Paris’i koruyup kollayan, nefes aldıran bir kent dokusu. İçinde kaybolursunuz. Ayrıca uzun tarihi ile bir kültür varlığı. İnsanlar gözü gibi korumuşlar. Kentte bunaldın mı, stres kurbanı mısın, nefes almak mı istiyorsun? Boulogne Korusu seni kucaklamaya hazır. Bir sanatoryum gibi.

         Bizim gibi kültürler yeşili, doğayı, doğal yaşamı pek önemsemiyoruz. Bu konuda hoyratız, yıkıcıyız. Bunun birçok nedeni var kuşkusuz. Ama en önemli nedeni, bir doğu toplumu olarak, para hırsı ve daha çok kazanma açgözlülüğü. 10 dönüm narenciye ya da şeftali bahçesini yapsatçı müteahhite verip elde ettiğimiz bina rantının sonuçlarını hiçbir zaman düşünmüyoruz. Bunu irdeleyecek bir kültürel altyapımız yok. Yoksulluğumuzun da bir rolü var kuşkusuz bu hoyratlık ve yıkıcılıkta.

         Yeşili yok ederek ne kazanıp ne kaybettiğimizin hesabını yapmıyoruz. Yalnızca kişisel rantımızı düşünüyor ve bunun etrafında kümeleniyoruz. Bu durum bugün bir yağma kültürüne dönüştü ve bu anlayış iktidarı ele geçirdi. Çok saldırgan, gözü kara, hukuk ve yasa tanımaz karakterdeki bu yapı günümüzde Kanal İstanbul diyerek varlığını sürdürmeye çalışıyor. Yeşilin ve doğanın değerini daha yeni anlamaya başlayan toplumumuzun bu konuda büyük sorumluluğu var, bunun üstesinden gelemedikçe hiçbir zaman çağdaş bir toplum olamayacağız. Doğanın, yeşilin, temiz hava ve temiz gıdanın büyük bir öneme haiz olduğu günümüzde bu sorumluluğumuz katlanarak artıyor. Özellikle gelecek kuşaklara karşı.

         Kent merkezinde kalan birkaç büyük araziyle ilgili otopark ve ofis yapılacak türden beyanları okuyunca üzülmemek elde değil. Yerel yönetimlerin kent merkezinde betonlaşmayı ve çevre kirliliğini artırıcı değil tam tersi azaltıcı politikalar gütmesi gerekir. Rantı, kazancı başka alanlardan yaratma yollarını bulmalılar. Yapılacak her yatırımda yeşili, yeşil alanı, daha çok oksijeni  hesaplayarak adım atmalıdırlar. Bugün yerel yönetimlerde iktidara gelen siyasiler merkezde de iktidara gelmek istiyorlarsa bunu gözetmeliler ve çevre konusunda içtenliklerini kanıtlamak zorundadırlar. Türkiye kentlerinde yaşayan insanlar bir Boulogne Korusu talep etmiyorlar ama mütevazi yeşil alanlara çok gereksiniyorlar.


                                                                                               23 Ocak 2020

Efeler Belediyesi; Bir Proje Anketinin Düşündürdükleri

         Bu köşede, 5 Mart 2020 tarihinde Zafer Meydanı’ndaki eski santral garaj alanına Efeler Belediyesi’nin yapmayı planladığı katlı otopark ve alışveriş merkezi projesini eleştirmiş ve projenin olumsuz yönlerini, kent merkezinde yol açacağı sorunlarını dile getirmiştim. Oldukça sıkışık olan kentin bu bölgesinin böyle bir otopark projesi ile sorunlarının katlanarak artacağını, hava ve çevre kirliliğinin azalmayacağını yazmıştım. Anlaşılan o ki Efeler Belediye başkanı Sayın Fatih Atay bu otopark projesini gerçekleştirmekte kararlı. Bu proje gerçekleştiği taktirde bunu kente karşı işlenmiş bir suç gibi göreceğimi belirtmek isterim.

         24 Nisan 2020 tarihli Cumhuriyet Gazetesi’nin Ege ekinde “ Efeler’de yeni proje için anket “ başlıklı haberi okudum. Konuyla ilgili bir gelişme var düşüncesiyle Efeler Belediyesi’nin web sayfasına girdim ve anketi okudum. Doğrusu hayretler içinde kaldım ve seçimlerde kendisine oy vermiş bir kentli olarak çok üzüldüm. Buram buram şark kurnazlığı kokan bir anket. Bunun sayın Fatih Atay’ın düşüncesi olmadığını ummak isterim.

         Halka yaptırmak istedikleri ankette üç proje var ve halka bunlardan birini seçmesi için ankete katıl çağrısı yapılıyor. Projeler nedir diye baktım ve şaşkınlık içinde kaldım.

1.    Proje: 8 katlı ve 700 araçlık otopark projesi. Yanında bir yeşil alan ve kafe olduğu da belirtiliyor ama bunların büyüklüğü belli değil. Bu projeyi sevimli kılmak için bir garnitür gibi. Kentin merkezine, insanlar arabalarını koysunlar diye 8 katlı bir betonu dikmek akla ziyan bir iş. Bu ancak o bölgedeki araç yoğunluğunu artıran ve trafik sorununu daha da içinden çıkılmaz kılacak olan bir adımdır. Oysa bu bölgenin ana sorunu araç ve insan hareketliliğinin fazla olması ve yarattığı sorunlar. Bu yükseklikte bir yapı insanların güneşini ve gökyüzünü çalmaktır.

2.    Proje: Otopark ve Çarşı projesi. Burada 3 katlı otoparkın kapasitesi 300 araca iniyor. Onun üzerinde yer alan 1-2 katta ( kat sayısı 1 mi 2 mi belli değil ) nikâh salonu, restoranlar, işyerleri bulunuyor. Etti 5 kat. Ve ayrıca bu 5 katın üzerinde yer alan 3 katta belediye hizmet binası var. Yani toplam 8 katı buluyor yine yapı.

3.    Proje: Otopark ve AVM. Bu projenin 2. proje ile bir farkı yok ( belediye hizmet binası dışında ). Çarşı ile AVM farklı şeyler midir? Her iki mekânda da alışveriş yapılır, para harcanır. Burada bir seçenek var mıdır? İnsanların aklıyla alay mı ediliyor? Anket yapıyorum ve halkın katılımını sağlıyorum diyerek kimi kandırdığınızı sanıyorsunuz?

İnsanlara seçenek diye sunulan ve tercih etmeleri istenen bu üç projenin birbirinden farkı yok. Tek fark belki belediye hizmet binasıdır. Yani neyi seçerseniz seçin otopark ve işyerlerini barındıran 8 katlı bir betonu seçmiş oluyorsunuz. Her üçünde de 8 katlı bir beton yığınını insanların daracık yaşam alanlarına mahkûm edildiği bir bölgede onaylamış oluyorsunuz. Burada bir seçenek yok, birbirinin aynısı olan ama 3 farklı proje olarak tanıtılan tek bir proje var. Bu halkı resmen cahil, anlamaz yığınlar yerine koymaktır. Bu anketin sonucunda halkın tercihi ne olursa olsun siz 8 katlı beton ve rant projenizi gerçekleştirmiş olacaksınız. Buradaki anlayış ve hesap şu; halka soralım “ otopark ister misiniz” diye, nasıl olsa kimse “biz otopark istemiyoruz” demez. Biz de “halkın istediğini yaptık” deriz hesabı. Böyle bir anketi düşünmek şark kurnazlığıdır, halkı kandırmaktır. Başka bir şey değil.

Bir de bu projeleri sunarken şöyle demeçler veriliyor: “sosyal Belediyecilik anlayışı gereği kent yönetimine vatandaşların aktif olarak katılmasını böylelikle ilçedeki demokrasi kültürünün gelişmesini amaçlıyoruz”. Halk kendisine sunulan projelerden hangisine oy verirse versin zaten Efeler Belediyesi’nin gerçekleştirmek istediği projeye oy vermiş oluyor. Böylece de Aydın’da demokrasi gelişiyor. Pes doğrusu!

Sayın Fatih Atay’a uzun yıllar bu kentte yaşayan bir yurttaş olarak kimi sitemlerim var.

Türkiye’de son yerel seçimlerde birçok kentte belediyeleri kazanmış ve merkezi iktidara aday bir partinin belediyesi böylesi şark kurnazlığı ile siyaset yaparsa olmaz. Yıllardır AKP’yi ülkeyi betonlaştırmak ve AVM’ler yaparak yoz bir tüketim toplumu yaratmakla suçlayacaksınız ( ki bu doğrudur ) sonra da aynı rant anlayışı ile kent merkezindeki değeri yüksek bir araziye bu kez kendiniz 8 katlı bir beton yığınını dikeceksiniz, AVM ve otopark yapacaksınız. Olmaz. “Biz halkın katılımını sağlıyoruz, demokrasiyi geliştiriyoruz” gibi söylemler içi boş söylemlerdir. Eğer bir katılım istiyorsanız sivil toplum örgütlerini davet ediniz. Onlarla toplantı yapınız, görüşlerini dinleyiniz, kent planlamacılarına kulak veriniz, çevre mühendislerini işin içine katınız. Kent halkı için temiz, çevreci, insan odaklı projeleri hedefleyiniz, onlar gerçekleştiriniz. 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı’nı kutladığımız şu günlerde eski santral garaj alanına çocuklarımız için bir proje üretiniz. Bu kentte yaşayan çocuklarımız için. Bayramlarda boş nutuklarla değil onlara verdiğiniz değeri ve sevgiyi somut olarak gösteriniz.

Eski santral garaj alanına kıymayınız. Bu alan için her ne yapılacaksa öncelikle bilimsel bir çalışma(lar) yaptırınız. Kentin geleceği için bir uzgörü (vizyon ) ortaya koyabilmek için bu çalışmalar yaşamsaldır. Bu bölgede betonu artırmayınız. Yeşili artırınız. Temiz havayı, oksijeni, insan mutluluğunu artırınız. Araç trafiğini azaltacak politikalar izleyiniz. Mavi gökyüzü ve güneş ile Aydınlıların arasına bu çirkin yapıları dikmeyiniz.

Marka kent olmak için rantı değil insanı ve doğayı, çevreyi öncel kılmak gerekiyor. Bu üç öge Aydın’ın geleceğidir. Kentte betonu ve rantı önceleyen her tür siyaset bu kente yapılan bir ihanet olacaktır.

                                                                                              24 Nisan 2020

Corona Virüsü Evrim Dersi Veriyor

         Covid-19 denen virüs neredeyse tüm dünyayı kasıp kavururken bizde de herkes sabah akşam virüsü konuşur oldu. Ekranları virüs uzmanları kapladı. Konusunda uzman ve saygın bilim insanlarından tutun ( ki örnek alınmalıdırlar ) komplo teorilerinden söz eden gazeteci kılıklı zır cahil kimi tiplere kadar konuşmayan yok. Herkes her şeyi biliyor. Virüs denen canlı ( ya da yarı canlı ) varlığı da Türkiye toplumu biraz daha yakından öğreniyor. Ya da öğreniyor mu bilmiyorum. Yurdum insanımızdaki rehavete bakarsanız pek bir şey öğrendikleri yok. Bu tartışmalarda dikkatimi çeken en önemli nokta ise virüs mütasyon ( başkalaşım )geçirdi mi, yeniden mütasyon geçirecek mi, gibi konular oldu. Bu başkalaşan virüs daha mı saldırgan-tehlikeli yoksa daha mı uysal olacak gibi sorular birbirini izliyor. Burada konuşulan konu ise aslında canlılarda evrim olgusudur. Türkiye’de televizyon ekranlarında evrim, mütasyon gibi konuların konuşulduğunu, tartışıldığını çok uzun yıllardır pek anımsamıyorum. Bu açıdan bakınca Türk Milli Eğitim sisteminin bile dışladığı evrim dersini bize bu virüs verdi, veriyor ya da anımsatıyor. Tabi anlayana.

         Oysa yaşamın temel muharrik gücü değişim ve başkalaşımdır. Doğada ve toplumda statüko, değişmezlik yoktur. Değişim, başkalaşım, evrim, eytişim (diyalektik) gibi konular bir eğitim sisteminin olmazsa olmaz konularıdır. Bu konular biyoloji, felsefe gibi temel derslerde yer alması, öğretilmesi gereken çok önemli konulardır. Doğadaki her canlı türü sürekli bir değişim, başkalaşım içindedir. Doğanın en temel yasasıdır bu. Bu temel gerçeği, olguyu insanlarına öğretemeyen bir eğitim sistemi çağ dışı kalmaya mahkûmdur. Bu gerçekten bihaber yaşayan toplumlar ne virüsü anlarlar, ne salgın hastalıklarda nasıl davranılması gerektiğini kavrarlar, ne de bu mücadelede akılcı tepkiler verirler.

Milli Eğitim Bakanlığı 13 Ocak 2017 tarihinde görüş ve öneriye sunduğu yeni müfredatın taslak öğretim programlarında lise son sınıf biyoloji dersinde yer alan, “Hayatın başlangıcı ve evrim” ünitesini çıkarmış, evrim ünitesi, ‘Canlılar ve çevre’ başlıklı bir üniteyle değiştirilmişti*. Böylece evrim konusu müfredattan çıkmış oldu. O zaman çeşitli üniversitelerdeki bilim insanları tepki göstermiş ve MEB’i protesto etmişlerdi. MEB evrim konusuna böyle yaklaştıkça çağdaş bir eğitim hayaldir.

Günümüz Türkiye’sinde biyoloji, fizik, kimya gibi temel bilimlerin okutulduğu üniversite bölümleri bile kapanma tehlikesi yaşıyorken bu evrim takıntısını anlamak mümkün değildir. Oysa bu bölümler üniversitenin en temel bölümleri olmak gerekir. Bu bölümleri desteklemek, öğrencileri bu bölümleri seçmesi için teşvik etmek, oralardaki araştırma ve projeleri canlandırmak gerekiyorken adeta kapanması umuluyor havası egemen eğitimi yönetenler arasında. Bu ülkenin gençleri lise eğitimlerinde artık yer almayan evrim gibi temel bir konuyu böyle giderse üniversitede de öğrenemeyecekler. Bu temel bilimleri boşlayan toplumlar bir salgın anında “elin oğlu aşı bulsun da son bulsun bu hastalık” demeye mahkûmdurlar. Hayatın öğrettiği budur ne yazık ki.

 İran’da şeriat düzeni olduğunu herkes bilir. Bu ülkede bile evrim 60, Darwin 11 sayfa yer alıyor ders kitaplarında. Bu bile bize bir şey ifade etmiyor olsa gerek. ODTÜ, Boğaziçi, Bilkent, Hacettepe ve Ankara üniversiteleri öğretim üyeleri ile Ekoloji ve Evrimsel Biyoloji, Moleküler Biyoloji, Biyologlar Dayanışma Dernekleri’ndeki akademisyenlerin hazırladığı evrim konulu raporda İran’da evrim dersi ile ilgili şöyle deniyor: “İran’da ilköğretim 5. sınıfta dünya tarihi konusunda fosillerden bahsediliyor. Ortaöğretim son sınıfında kullanılan biyoloji kitabında ise ‘Yaşamın Kökeni’ ana başlığı altında; türleşme ve evrim, popülasyon genetiği, dinamikleri gibi başlıklar altında hem evrim hem de popülasyon genetiğine dair bilgiler yer alıyor. Evrime 60, Darwin’in evrim kuramına da 11 sayfa ayrılıyor**.” Söz konusu raporda evrim kuramının yalnızca Suudi Arabistan’da okutulmadığı belirtilirken Avrupa ülkelerinden de örnekler veriliyor. Yine İran üniversitelerindeki bilimsel üretimin ( uluslararası makale, çalışma vb. ) Türkiye’den birkaç kat fazla olduğunu biliyoruz.

Televizyon ekranlarında Corona virüsü tartışmalarını izlerken konuya bu açıdan bakmayı, ülkemizdeki bilimsel ve laik eğitimi yeniden ele almayı, evrim konusunu yeniden anımsamayı düşünmeliyiz. Eve kapandığımız şu günlerde çocuklarımıza küçük bir evrim dersi vermeyi amaçlamalıyız. Bu şekilde İran’ı yakalar mıyız bilemem ama eğitim yalnızca MEB okullarında yapılan bir etkinlik değil.

                                                                           18 Nisan 2020

*1 Mart 2017 tarihli www.gazeteduvar.com

** Aynı tarihli gazete.

Sosyal Devlet Bir Düş Müdür?

         Corona salgınının ülkeleri esir aldığı ve milyonlarca insanı işsiz bıraktığı şu günlerde temel asgari gereksinimlerini karşılayamayacak insanımızın sayısı hızla arttı. Binlerce işyeri kapandı, insanlar işsiz kaldı. Salgın yalnızca sağlık değil derin ekonomik sorunlara yol açtı. Bu kitlelere destek ve yardım sağlamak için kurumlar seferber oldu. Özellikle belediyeler bu yardım kampanyalarında başı çekiyor. Merkezi yönetim bir paket açıklamış olsa da bunun çok çok yetersiz olduğunu herkes dile getiriyor. Şurası açık ki ülkemiz bu tür felaketlere hiç hazırlığı olmayan bir ülke. Çıplak gerçek budur.

         Fransa’da Montpellier kentinde Jean- Louis Brun adında bir Fransız arkadaşım var. Onlar ne yapıyor, oralarda salgının yol açtığı ekonomik durum nedir, insanlar bundan nasıl etkilenmiştir, diye sordum. Bana verdiği yanıt şu oldu: “ Biz de ne devlet ne de belediyeler işsizlere, felaketten etkilenenlere gıda yardımı yapar, evlere yardım paketi gönderir. İşsiz kalan herkese İşsizlik Sigortası kapsamında aylık ücret ya da maaşının % 84’ünü Fransız Devleti öder. Bu Fransa’nın uzun zamandır uyguladığı bir sosyal devlet kazanımıdır.” Bu yanıtı alınca ekranlarda izlediğimiz yardım kolilerini, bu yardımları almak için uzun kuyruklarda bekleyenleri, İŞKUR önünde iş başvurusu yapmak için çaresizce bekleşen insanımızın durumunu düşündüm. Sahi, bizde de bir işsizlik sigortası var değil mi? Bu sigortadan yararlanan var mıdır, varsa kaç kişidir, bunu dile getiren pek yok. Sosyal devlet bu günler için değil midir?

         İşsizlik Sigortası 2000 yılında Bülent Ecevit hükümeti döneminde 4447 sayılı yasa ile yürürlüğe girdi. Daha sonra 2008 yılında kapsamı biraz daha genişletildi. Özetle, her çalışanın SGK’na ödediği prime esas kazanç üzerinden %1, işverenin %2, devletin ise %1 katkı sunduğu bir para İşsizlik Sigorta Fonu’nda birikiyor. Bir çalışan işsiz kaldığında da bu fondan yararlanıyor. Yararlanma koşullarının çok ağır ve zor olduğunu uzmanların söylediği kadar biliyorum.

         Uzmanlara ve muhalefete göre şu ana kadar bu fonda 130 milyar birikti. Böylesi büyük bir felaket kapsamında kullanılması için daha iyi koşullar olamaz. Ama böyle bir para var mıdır yok mudur, bu bile bilinmiyor. Muhalefet böyle bir para görünse de aslında mevcut değil diyor. Bir hükümet yetkilisi şu ana kadar çıkıp İşsizlik Fonu’nda şu kadar para vardır demedi, demiyor. Bu fonda biriken para nasıl değerlendirildi, nerelerde nasıl ve kimler için kullanıldı, şu ana kadar kaç kişi yararlandı, gerçekten işsiz yurttaşlarımıza destek olmak için mi kullanıldı yoksa başka amaçlar için mi kullanıldı?  Bir dizi bilinmez soruyu kafamızda evirip çeviriyoruz. Bizim gibi toplumlar bu soruları ve yanıtlarını merak etsek de arkasını bırakıyoruz. Konuyu takip etmiyoruz. Soru çok yakıcı ve önemli. Bu bir siyasal ve toplumsal bilinç sorunu. Oysa bu para halkın parasıdır. Aynen bir hane halkının, bir ev halkının evindeki bütçesi gibi. Sosyal devlet bu kara günler için değil midir? Salgın nedeniyle işsiz kalan yığınlara bu fon destek olmayacaksa kim destek olacak? İnsanların en temel gıda gereksinimleri bile belediyelerden gelecek yardımlara bağlıysa insanımızın işi zor.

         Türkiye’yi yıllardır yöneten yoz siyasetçiler, hiçbir zaman, gerçek bir sosyal devlet siyasetini temel bir stratejik tercih olarak programlarına almadılar. Onun yerine muhtaç ve ihtiyaç sahibi yığınları manipüle etmeyi, onları kendi çıkarları için kullanmayı yeğlediler. Özellikle son 20 yıldır bu eğilim arttı. İnsanlarımıza insanca yaşayacak bir gelir elde etmenin altyapısını hazırlamayı, istihdam yaratmayı, yasalarla güvence altına alınmış bir çalışma hakkını ve işi gözetmediler. Onları çeşitli yardım paketlerine, gıda kolilerine mahkûm ederek kendilerine minnet duymalarını amaçladılar. Bunu bir baskı unsuru olarak sürekli, kalıcı kılmayı şiar edindiler. İnsanların iş güvencesini tesis etmeyi temel bir hak olarak, çalışma yaşamının en temel unsuru olarak hedeflemediler. İş güvencesiz insanları çalıştırmayı bir yöntem bilerek insanlarımızın hak arama taleplerini bu şekilde baskılamayı, engellemeyi bir siyaset olarak benimsediler.

         “ Sosyal devlet bir düş müdür? “sorusunun yanıtı ülkemiz insanının bu siyaset anlayışını, bu çağdışı siyasetçileri tarihin çöplüğüne göndermesiyle ilişkilidir. Gerçek bir sosyal devlet düş değildir ama bunun için mücadele etmek gerekir. İşsizlik Fonu’ndaki paraların nerelere harcandığını sorarak, bunu sürekli talep ederek işe başlamalıyız belki de.

                                                                                     04 Nisan 2020

        

Corona Virüsü Mü Cehalet Virüsü Mü?

         Dünyayı ve ülkemizi esir alan bir Corona Virüsü belasıdır gidiyor. Her gün korku filmi izler gibi televizyon başında kaç kişi öldü, kaç hasta var, salgın nerelere yayıldı, izleyip duruyoruz. Bu arada toplum virüs denen canlı türünü de biraz tanımış oldu. Bu Corona virüsü, aslında, dünya ülkelerinin, toplumlarının eğitim, ekonomi, sağlık vb. birçok açıdan röntgenini çekti. Bir anlamda onları sınadı.

 Hangi toplumlar bu salgın tehdidine daha iyi tepki veriyor, mücadele ediyor? Eğitimin niteliğinin yüksek, insanlarının bilinçli olduğu, nitelikli insan gücünün fazla olduğu, sağlık sistemlerinin kâra değil insana odaklı olduğu toplumlar konuya daha bilinçli yaklaşıyorlar ve tepki veriyorlar. Onlardan öğreneceğimiz şey çok.

         Bu vesileyle, ülkemizin olaya tepki verme açısından toplumsal temelde ne kadar yetersiz ve geri olduğunu da anladık bir kez daha. Dünyanın her ülkesinden insanların kaynaştığı Umre buluşmasından dönen potansiyel virüs bulaştırıcısı hacıları yurdun dört bir yanına salan yöneticilerden tutun bireysel olarak ölümcül sonuçları olan bu salgına duyarsız, vurdumduymaz Türk insanına kadar kültürel özelliklerimiz göründü. “Sokağa çıkmayın” diyen Güney Kore yönetiminin bu yasağına tüm Güney Koreliler harfiyen uyarken, “eve kapanma” talimatına tüm Almanlar sıkı sıkıya riayet ederken bizde ise insanlarımız ( çalışmak zorunda olanlar hariç ) aylak aylak dolaşmayı neden sürdürmektedirler? Virüs nedir, salgın nedir, bulaştırma nedir, ölümcül hastalık nedir, küresel salgın nedir ve sonuçları nelere yol açabilir, gibi birçok sorunun insanımızın olayı algılamasında, bilinç düzeyinde pek karşılığı olmadığını gördük. Devletin sağlık alanındaki test kiti yokluğu, maske-eldiven azlığı, yeterli koruyucu malzeme sağlayamaması, insanlarımızı hızlı bir şekilde karantinaya alabilme yeteneğinden yoksun olmasına hiç değinmiyorum. Ülkemizin sağlık sistemi bu tür felaketlere göre örgütlenmiş değildir. Umre’den dönen son hacıları apar topar öğrenci yurtlarına doldurmaları bunun kanıtıdır. Tüm bunları sosyal devleti güçlü ülkeler yapabiliyor.

Türkiye’de her siyasetçinin ağzında sakız olmuş bir söz var: “ Türkiye Cumhuriyeti laik ve sosyal bir hukuk devletidir”. 1960 Anayasası ile getirilen ve çok kısa bir dönem süren sosyal devlet anlayışını saymazsak, anayasasında yazmasına rağmen bu ülkede devlet hiçbir zaman sosyal devlet olmadı. Şimdilerde ise hiç değil. Ülkemiz siyasetçileri temel hak ve özgürlükleri yasalarla güvence altına alınmış bireyler değil en temel gereksinimleri için bile devlete muhtaç konuma demir atmış yurttaşları hedefliyor ve onları el altında tutmayı bir politikayı güdüyorlar her zaman. Bu çağdışı anlayışlar terk edilmedikçe sosyal devlet bir hayâldir Türkiye toplumu için.

         Gezici Araştırma Şirketi’nin Corona Virüsü’ne ilişkin anket sonuçlarını okuyorum (25 Mart 2020 tarihli Cumhuriyet Gazetesi). Anketten çıkan sonuca göre 10 kişiden 4’ü salgına karşı tedbir almıyor. İnanılır gibi değil. Buradan şunu anlıyorum ki Türk eğitim sistemi insanımıza en temel biyoloji, insan anatomisi ve sağlığı konularını öğretememiştir. Yaşam, yaşamın kaynağı, canlı ve türleri, hücre, virüs, bakteri, başkalaşım ( mutasyon ), evrim, salgın hastalık, ölümcül küresel salgın; bu konuları çoğaltabiliriz. Eğitimin bu en temel konularında yeterli ve sağlıklı bilgilerle donatılmamış, o bilgileri içselleştirmemiş ve davranışlarına yansıtmamış bir toplumun bireyleri bu anketin sonuçlarında sırıtmaktadır. Corona salgınının İtalya, İspanya, Çin, İran gibi ülkelerde yol açtığı ölümler ortadayken, bu ülkeler sıkı sokağa çıkma yasağı uygularken ve hastane koridorlarında yerlerde yatan hasta görüntülerini görsel ve yazılı basında an be an izlerken bile insanımızın bu duyarsızlığı ve vurdumduymazlığı çok ilginçtir. İnsanımızın bu davranış kalıpları oran olarak çok yüksektir. Her 10 kişiden 4’ü böyle davranıyorsa burada ciddi olarak durup düşünmeliyiz.  Ortalama eğitim düzeyimizin 6 yıl civarında olduğu söylenir. Bu anket sonuçları bunu bile tartışılır kılmaktadır.

         Bu salgın sağlık sektörünün ne kadar önemli ve yaşamsal olduğunu gösterdi bizim gibi paragöz ülkelere. Sağlığın en temel bir insan hakkı olduğunu, herkes tarafından erişilebilir olması gerektiğini, bir küresel ve ulusal sağlık felaketinde ( deprem, salgın hastalık vs.) sağlık altyapısının ne kadar önemli olduğunu bundan böyle anımsar ve unutmayız umarım. Bunu başaran Küba gibi ülkelerin sağlık sistemlerini gündeme daha fazla taşımalı, onu kamuoyunun ve basının güncelinden eksik etmemeliyiz. Küba’da sağlığın parasız ve çok nitelikli olduğunu duyuyor, okuyoruz. Ama ne biliyoruz? Sağlıkta nasıl yapmışlar, nasıl başarmışlar, pek fazla şey bilmiyoruz. Özellikle, Türk Tabibleri Birliği, Eczacılar Odası, sağlık çalışanlarının sendikaları vb. sağlık alanının bileşenleri bu örnekleri daha etkin ve sürekli bir şekilde insanların bilincine yerleştirmeli, konuyu canlı tutmalıdırlar.

         Corona virüsü mü cehalet virüsü mü daha tehlikelidir, diye sormalı ve düşünmeliyiz? İkincisi daha tehlikelidir kuşkusuz. Çünkü cehalet virüsünü alt edemezseniz hiçbir virüsle, ulusal ve küresel salgınla savaşım veremezsiniz. Bu salgın bize eğitim sistemimizin ne tür bir insan ( insanlar ) ürettiğini bir kez daha gösterdi. Milimetrenin binde 40’ı büyüklüğünde bir canlıdan bihaber toplumlar o canlının yaratacağı felaketi de anlayamazlar ve sokaklarda aylak aylak dolaşmayı sürdürürler.

                                                                                              27 Mart 2020

Üniversiteler ve Nitelikli İnsan Gücü

            2019 /2020 akademik yılın açılış konuşmasında Cumhurbaşkanı R. Tayyip Erdoğan’ın konuşmasını üniversiteler üzerine bir yazı yazarım düşüncesiyle kaydetmiştim. O konuşmasında 17 yılda 76 üniversiteden 207 üniversiteye ulaşmakla övünen cumhurbaşkanı çok ilginç bir örnek de vermişti. “Almanya'da yükseköğrenim çağındaki öğrenci sayısı 3 milyon, bizde ise 8 milyon. Almanya'nın nüfusu bizim nüfusumuzla hemen hemen aynı. Sayın Şansölye Merkel bunu öğrenince 'Ben bunu bilmiyordum' “dediğini aktarıyor. Belki bu doğrudur ama bunun pratikte bir anlamı yoktur. Sonuç olarak biz Almanya’dan daha iyi bir eğitim düzeyine ve ekonomik yapıya sahip değiliz. Dünya eğitim endekslerinde de sonlarda sürünüp duruyoruz.

Ülkemizde siyasetçiler sahip olduğumuz üniversite sayısıyla her zaman övüne gelirler. Türkiye’de 207 üniversiteye ulaşmanın sonuçları ne olmuştur? Bunu kimse konuşmuyor. Buralarda nitelikli hocalar ve bilim adamları var mı, kimse sormuyor, tartışmıyor. Yetiştirdiğimiz öğrencilerin niteliği nedir, merak eden yok.

Ama artık her ile bir üniversite anlayışı bilim dünyasını sürekli eleştiren ve kendi karşıtı olarak gören bir siyasal anlayışın kandırmacalarından başka bir şey değildir. Her fırsatta en ağır eleştirileri yönelttikleri üniversitelere söz geçiremeyince yenilerini açıp alternatif, kendi anlayışında üniversiteler açmak, yaratmak amaç olmuştur. Bilim adamlarının haklı olarak karşı çıktığı yeni üniversiteler olgusu bu ülkede siyasetçilerin bilimi, bilim adamlarının görüşlerini hiç rehber edinmediklerini gösteriyor.

Bu illere üniversite açılırken hangi bilimsel ölçütlere göre karar veriliyor? Bunu kamuoyu olarak hiçbir zaman bilemiyoruz. Bir bilimsel araştırma, tarama vb. yapılmış mıdır? Bilmiyoruz. Çünkü bu ülkede hiçbir zaman şeffaflık olmamıştır yapılan işlerde. Eğer bu tür bir çalışma varsa bunu kamuoyunun ve her şeyden önce bilim dünyasının bilmesi, değerlendirmesi, tartışması ve görüşleriyle katkılarını sağlaması gerekmez mi?

Her şeyden önce, şunu hiçbir zaman anlamış değilim. Ortalama eğitim düzeyi 6 yıl olan bir toplumda ( çağdaş ülkelerin eğitim düzeyinin çok altında ) her ile bir üniversite mi açmak gerekir yoksa ilköğretim için okullar mı? Üniversitelerin kadro vb. sıkıntılarını görmezden gelen, araştırma fonlarını kısan, Türk üniversitelerini kendilerine hizmet etmiyor diye her fırsatta eleştiren bu siyasal anlayış her ile bir üniversite açma niyetiyle yalnızca kendi siyasal çıkarlarını gözetiyor. Kadro yok, yetişmiş öğretim üyesi yok, hiçbir altyapı yok ama durmadan üniversite açılıyor. Kentler için ekonomik bir rant kaynağı mı yaratılmak isteniyor? Bir dizi bilinmez. Oysa öncelikle, var olan üniversitelerin sorunlarını çözmeye çalışmak, buralardaki niteliği yükseltmeye yönelik kararları almak ve adımları atmak daha doğru değil midir? Bunlar yapılmadığı gibi var olan üniversiteleri ele geçiremeyince yenilerini açarak oralarda kadrolaşmak ve zaman içinde üniversiteler arasında bir bölünmenin tohumlarını atmak büyük bir yanlış olacaktır her zaman.

Çağdaş ve gelişmiş toplumlar bilime ve akılcılığa yatırım yapan ve bilimi rehber edinen toplumlardır. Atatürk’ün “ Hayatta en hakiki mürşit bilimdir ” sözünü hiç benimsemeyen sağ siyasal kadrolar yaklaşık yarım yüzyıldan fazla bir süredir bu ülkeyi yönetmektedir. Sonuçta varılan yer ortalama 6 yıl düzeyinde bir eğitim, çarpık bir kentleşme ve kent kültürü, yolsuzluk ve yağma düzeni üzerine kurulmuş ve çökmüş bir siyasal yoz yapı. Varılan yer budur. Ve son seçimler göstermiştir ki bu yapı kurumsal bir kimlik kazanmış ve halk tarafından büyük ölçüde kabul görmüştür. Bu yoz yapıyı ortalama eğitim düzeyi 3,5 yıl olan seçmenler yıllarca seçmiş, beslemiş ve karşılığında arazi yağması vb. ayrıcalıkları edinmişlerdir. Siyasilerin eğitim düzeyini neden 3,5 yılın üzerine çıkarmadıkları ortada.

Türk üniversiteleri zor koşullarda hem bilimsel araştırma, hem de üniversite eğitimini vermeye çalışmaktadırlar. Kuşkusuz, üniversitelerin de eleştirilecek yanları vardır ve eleştirilmelidir de. Ancak her ile bir üniversite anlayışı ile üniversitelerimizin sorunları çözülmez ve düzeyi yükselmez. Var olan kaynakların akılcı ve bilimsel ölçütler çerçevesinde doğru şekilde kullanılması çok önemlidir. Şırnak, Hakkari, Iğdır gibi illere üniversite açma kararını vermek çok kolay.  Ama bu kurumlarda nitelikli ve bilimsel bir eğitim vermek zor.

Türkiye’de eğitim sisteminin köklü bir yenileştirmeye gereksinimi var. Ülkemizde bilimsel temelde laik eğitim büyük yara almıştır. Eğitimdeki dinselleşme ve rasyonalizmden uzaklaşma başlı başına bir sorundur. Tüm bunlar dururken her ile üniversite göz boyamadan başka bir şey değildir.

                                                                           21 Mart 2020

Çanakkale Savaşları ve Milliyetçilik Kavramına Bir Bakış

Çanakkale Savaşları ve Zaferi’ni anma haftasına giriyoruz mart ayında. Yıllar önce aldığım ve izlediğim “ Çanakkale Geçilemedi “ adlı belgeseli tekrar izlemek üzere DVD okuyucuya koydum. Yönetmen Wain Fimeri’nin Avusturalya, Yeni Zelanda, İrlanda ve Galler televizyonları ile TRT ortak yapımı bu belgeselde yaklaşık iki saat, görüntüler ve filmin diyalogları beni Türk ve dünya tarihinin en önemli savaşlarından biri olan bu savaşlara aldı götürdü yeniden. Antik çağdan beri birçok mitolojik öykülere konu olmuş ve dünyanın en güzel doğa harikalarından biri olan Çanakkale Boğazı ve Gelibolu dağarcığım bir kez daha tazelendi. Önceleri, birçok kez ziyaret ettiğim ve yerli-yabancı gezgin gruplarına anlattığım bu yöreyi ve tarihini yeniden yaşadım. Çanakkale Savaşları’nın nedeni ve sonuçları, özellikle de savaşın kazanılmasında dehasıyla büyük rol oynamış Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önemi üzerine birçok Türk insanının kuşkusuz bilgisi var. Ancak, her yıl yapılan törenler ve bu törenlere katılan, Çanakkale Savaşı’nda şehit düşmüş Avustralyalı, Yeni Zelandalıların torunları üzerine düşünmemek ve onların tutum ve tavırlarından etkilenmemek mümkün değil.

Her yıl anma törenleri düzenlenir Çanakkale Savaşları için. Türk televizyonları ve basın olayın önemi üzerine yayın yapar. Çanakkale’de Gelibolu Ulusal Parkı’nda yapılan törenlerde hep Anzakların torunları savaşta yiten dedelerini anmak için ta oralardan gelir ve hazır bulunurlar. Çanakkale Savaşları’nın anılarına Anzaklar ulusal bir kültür olayı olarak sahip çıkıyorlar.  Bu ne güzel bir vefa duygusudur, ne güzel bir tarih bilincidir! İmrenmemek mümkün değil doğrusu. Emperyalist Batı’nın Anadolu’yu yok etmek için giriştiği tarihin en önemli ikinci kara harekâtında saf alan çiftçi, memur, işçi kökenli birçok Avustralyalı, Yeni Zelandalı, İngiliz genç bir ideal uğruna savaştıklarını sanarak bu topraklarda yitip gitmişlerdir. Çanakkale Savaşı’nı büyük bir başarıyla yöneten ve zaferine imza atan Mustafa Kemal’in onlar için söylediği söz ise onun barışa ve barış kültürüne verdiği önemi göstermesi açısından ne önemlidir: “ Bu topraklar üzerinde kanlarını döken kahramanlar! Burada bir dost vatanın toprağındasınız. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler Mehmetçiklerle yan yana, koyun koyunasınız. Uzak diyarlardan çocuklarını savaşa gönderen analar! Gözyaşlarınızı dindiriniz! Çocuklarınız bizim bağrımızdadır, huzur içerisindedirler. Ve huzur içinde rahat uyuyacaklardır. Onlar bu topraklarda canlarını verdikten sonra artık bizim çocuklarımız olmuşlardır”. Yüreği sevgi ve barış dolu bir Anadolu insanının, aynı zamanda bir büyük komutan ve siyasetçinin, Mustafa Kemal’in sözleridir bunlar. Anma törenlerinde Atatürk’ün adını anmayan yoz siyaset erbabı savaş çığırtkanlığını ilke edinmiştir günümüz Türkiye’sinde.

Son yıllarda Çanakkale Savaşları’na ve anma törenlerine artan bir ilgi olsa da bizlerin kendi tarihimize ve anma yıldönümlerine pek yakın durduğumuz söylenemez. Bunun birçok nedeni olmalı. Öncelikle, eğitim sistemimizde bu tür zaferler bir tarihsel derinlikten ve felsefeden yoksun bir biçimde öğretiliyor. Hamasi kahramanlık duygu ve ruh haliyle olayın önemi ve içeriği belki de eksiliyor. Türk eğitim sisteminin tarih eğitimi ve yetiştirilen genç kuşaklarda tarih bilinci konusunda çok başarılı olduğunu söylemek zor. Ezberci, “ en kahraman Türk, daha kahramanı yok “ gibi bir şoven yaklaşım ağır basıyor yaklaşımlarda. Elin insanı binlerce kilometre uzaktan bu törenlere katılmaya gelirken bizler o bilinçte olmadığımız için kimsenin aklına “  biz de törenlere katılmalıyız “ gibi düşünceler gelmiyor doğal olarak. Hep merak etmiş ve sormuşumdur; Çanakkale Savaşı gibi bir olay Avustralya, Yeni Zelanda topraklarında olmuş ve yüz binlerce Türk askeri oralarda şehit düşmüş olsaydı o ülkelerde yapılan törenlere Türkiye’den kaç kişi katılırdı, acaba diye? Kore Savaşı’nda şehit olmuş Türklerin torunları Kore’de yapılan anma törenlerine katılmış mıdır hiç? Ayrıca, okuyan ve düşünen bir toplum olmadığımız için tarihimizin önemli olaylarını okul yıllarında edindiğimiz bilgiler düzeyinde biliyoruz ve üzerine pek bir şey katmıyoruz.

Çanakkale Savaşı üzerine kapsamlı bir film yapmamışız şu ana dek. Son on yıllarda kimi nitelikli belgeseller yapılıyor olsa da bu önemli bir boşluktur kültür dünyamız için. Böyle bir konu yabancıların tarihinde olsa şimdiye dek yüzlerce kez işlenir ve uluslararası bir tanıtım olanağı yaratılırdı. Her yıl Çanakkale Savaşları’nı anarken ve geçmişimizi anımsarken nerede olduğumuzu görebilmemiz için bir ölçü olmalıdır. Geriye bakılmalı ve şu soru sorulmalıdır: “ Geçen bir yıl içinde bu olay üzerine kaç kitap, makale, film, belgesel vb. yapıldı? “ sorusu sorulmalıdır. Tarihimize lâyık olabilmenin en temel koşulu bu olsa gerekir.

Tarih alanı, Türkiye’de uzun zaman milliyetçi, mukaddesatçı anlayışların kurbanı olmuş ve zaman içinde hamasi bir kahramanlık teması üzerine inşa edilmiş bir anlayış ortaya çıkmıştır. Oysa, günümüzde çok önemli çağdaş tarihçilerimiz vardır ve bunlar sayesinde yeni yaklaşım ve projeler ortaya konarak genç kuşaklar yeni bir tarih bilinciyle donatılmalıdır. Dünya tarihinin en önemli olaylarından biri olan Çanakkale Savaşları gibi bir tarihi olay anılırken onun aynı zamanda dünya barış kültürüne katkısı da sağlanmalı ve savaşa katılmış ülkeler arasında ortak barış projeleri geliştirilerek ülkemizin dünyadaki imajına da katkıda bulunmalıdır. Oysa günümüzde valilikler savaşa hayır mitinglerini yasaklamaya başladılar ülkemizde.

Tüm bunları yapabilmek çağdaş anlayış ve kafa yapısına sahip siyasetçiler ile mümkündür doğal olarak. Günümüz Türkiye’sine bakınca o türden yöneticileri arayın ki bulasınız.

                                                                                     12 Mart 2020

Efeler Belediyesi ve Eski Minibüs Garajı

         Yerel basından Efeler Belediyesi başkanı sayın Fatih Atay’ın Zafer Meydanı’nda bulunan eski minibüs garajı ile ilgili projesini okudum. Yenikiroba.com’daki habere göre Sayın Atay buranın otopark, dükkân vb. yapılacağını söylüyor. Arka tarafına da bir kültür merkezi planlıyorlarmış. Projenin ayrıntılarını bilmiyorum. Bizde yöneticiler basının karşısına geçip ayrıntılı olarak ilgili projeyi pek tanıtmadıkları için bilmiyoruz. Ayrıca finansman için İsviçre’den 11 milyon avroluk bir kredi görüşmesi de yapılmış.

         Aydın’da yaşayan ve kent merkezindeki trafik, çevre, insan kalabalığı, kirlilik vb. sorunlarına tanık olan ve yer yer bu sorunlardan bunalan bir kentli olarak merak ediyor ve sormak istiyorum.

         Eski minibüs garaj arazisine otopark yapma kararı neden ve nasıl alındı bilmek istiyorum. Ayrıca bu otopark kaç araçlık olacak, oraya kaç dükkân yapılacak, mülkiyeti ne olacak, belediye bu yatırımdan ne kazanacak, yoksa birilerine kazanç kapısı mı olacak, bilmek istiyorum. Aydın’ın en büyük halk pazarı Salı Pazarı’nın orta yerine yapılacak böylesi bir otopark o gün nasıl çalışacak, bu ayrı bir merak konusu.

Bu kararı alırken nasıl bir çalışma yapıldı? “ Burayı otopark yapalım” fikri nasıl ortaya çıktı, bilmek istiyorum. Elinizde hangi bilimsel çalışma, araştırma, rapor vb. ögelerin verileri vardı? Böylesi bir data topladınız mı? Merak ediyorum.

Bu alana otopark yapmak çok zorunlu ve gerekli midir, bu konu üzerinde ayrıntılı düşünülüp tartışılmış mıdır, bilmek istiyorum.

Bu karar alınırken çevre mühendislerinden, şehir planlamacılarından, kent içi ulaşımla ilgili birimlerden, konuyla ilgili odalardan herhangi bir görüş alındı mı, bilmek istiyorum.

Buraya yapılacak bir otoparkın yakın çevre üzerindeki sonuçları ne olacaktır, böylesi bir kaygı duydunuz mu, bilmek istiyorum.

Bu otopark o bölgedeki trafiği artıracak mı azaltacak mı, bilmek istiyorum.

Buraya otopark ve dükkânlar dışında, başka bir şekilde halk için daha yararlı bir yatırım yapabilir miyiz sorusu soruldu mu, başka fikir ve öneriler oldu mu, doğrusu merak ediyorum. Örneğin, bu alana bir yeşil alan kazandırma fikri ve önerisi oldu mu, araç ve insan trafiğinden bunalan insancıkların kendisini atacağı bir park. Anımsayınız, İstanbul’da Gezi Parkı’nın yeşili için milyonlar sokağa döküldü bu ülkede. Buradan hiçbir şey öğrenmedik mi? Yeşil dokunun önemi, değeri, biz kentlileri nasıl olumlu olarak beslediği. Tüm bunlardan aklımızda bir şey kalmadı mı? Basının karşısına çıkıp “ eski minibüs garaj alanına  otopark yapacağız “ demekle olmuyor bir kenti yönetmek. Betondan bunalmış, sağlıklarını yitirmiş insanlara yapacağı önerisi bu mudur, Efeler Belediyesi’nin?

Soruları çoğaltmak mümkün. Ama biliyorum ki birçok insan yaşadığı çevrede yapılan işlerin sonuçlarını pek irdelemez, bunların olumsuz sonuçları üzerinde durmaz. Herkes yaşam telaşı içindeyken gündemlerinde daha yakıcı şeyler vardır. Ama bu ilgisizlik nedeniyle yaşadığımız kentler her gün daha yaşanmaz oluyor.

Oysa eski minibüs garajı ile ilgili bir çalıştay yapılabilir, oraya ulaşım, çevre, kültür – sanatla ilgili sivil toplum örgütleri çağrılabilir, farklı fikir ve öneriler tartışılabilir ve bunlar Aydınlılarla paylaşılabilirdi. Belki bir proje yarışması bile düşünülebilirdi. Böylesi önemli kararlar almadan önce yapılacak ayrıntılı bilimsel çalışmalar akılcı ve başarılı bir yerel belediyeciliğin kilit taşlarıdır.

Zafer Meydanı bölgesine yapılacak böyle büyük bir otopark o bölgeye araç trafiğini artırmaz mı? Trafiği hiç azaltmayacağı kesin. Birçok çağdaş kent,  kent merkezlerini insanlarının yararına araç trafiğine kapatma kararı alırken – ki biz bu konuda çok geç kaldık – biz kent merkezlerine devasa otopark yapmayı sürdürüyoruz hâlâ. “ Kent merkezinde trafiğe çıkan araç sayısını azaltalım” gibi bir düşünce, bir kavram yok kent planlamacılığında. Bunun için çevreci, kirlilik yaratmayan ulaşım alışkanlıklarını teşvik edelim, özendirelim politikası da yok. Bunun en temel nedeni kent yönetimiyle ilgili temel bir strateji yokluğudur. Kentin gereksinimleri, bu gereksinimlerin öncelikleri, yapılacak çalışmaların ve yatırımların kent ve kentliler üzerindeki olumlu – olumsuz sonuçları vs. Tüm bunlarla ilgili bilimsel çalışmalara ve dataya gereksinim duyulmalıdır.

Çevreci bir belediye başkanı görüntüsü veren sayın Fatih Atay yeşili, soluduğumuz temiz havayı, trafik sorunsalı ve stresini Aydınla ilgili alacağı her kararda önüne koymalı ve ona göre bir strateji yaratmalıdır. İlk döneminde yaratacağı doğru bir strateji geleceği de doğru kurmanın anahtarıdır. Yoksa Aydınlılara çevreci ve temiz ulaşım araçlarını kullandırmayı hedefliyoruz diyerek bisiklet yolları yapan sonra kentin göbeğine devasa bir otopark konduran bir başkan çelişkisinden kurtulamaz. “Nasıl bir Aydın, nasıl bir kent” sorusu yakıcı sorudur ve bu konuyla ilgili ne kadar çalıştay,sempozyum vb. yapılsa azdır.

                                                                                     05 Mart 2020

Köy Enstitüleri ve Günümüz Aydınlanma Dinamikleri

            Özel okulların bursluluk sınavları vesilesiyle okul kampüslerinde sınav telaşındaki öğrencileri gördükçe bir yurttaş ve bir baba olarak üzülmeden edemiyor insan. Onlarca aile sözümona nitelikli okullarda eğitim alabilsinler diye çocuklarını bir sınavdan diğerine taşıyıp duruyorlar. Devlet okullarına gerekli yatırımı yapmayan bugünkü siyasal iktidarın eğitim umurunda değil. Bu eğitim sorununu çözemedikçe Türkiye toplumu gelecek yıllarda dünyanın kölesi olmaya mahkum.

Oysa, Türkiye eğitim tarihi Köy Enstitüleri gibi çok başarılı eğitim uygulamalarını hayata geçirmiş. Hasan Ali Yücel gibi bir devrimcinin kurduğu bu deneyim Türk devriminin belki de en önemli kazanımı olmuştur. Eğer yaşatılabilseydi hepimiz başka bir Türkiye’de yaşıyor olacaktık bugün.

80.yılını kutlamaya hazırlandığımız bu eğitim incisi kurumlar birkaç akademisyen ve eğitim neferinin özverili anma ve çalışmaları dışında hak ettiği ilgiyi görmemiştir. Bir haftaya sıkıştırılan bu ilgi ülke gündeminin sıcağında hemen kaybolmaya başlar. Her yıl bu eğitim kurumlarının günümüzde bir avuç kalmış neferleri türlü etkinliklerle köy enstitüleri modelini tartışırlar, anarlar. Bu tür etkinliklerin gerekliliği ve yararı kuşku götürmez. Cumhuriyet devriminin yüz akı eğitim kazanımlarından en önemlisi olan bu kurumlara sahip çıkmanın ötesinde onu güncelleyerek uygulama alanları yaratmak ve bugün büyük bir yara almış olan laik eğitimin sağaltılması için sisteme entegre etmek gerekiyor. Eğitimin git gide laiklikten uzaklaştığı günümüz Türkiye’sinde bu hiç kolay değil. Ancak, bugün – ve uzun zamandır – eğitim alanındaki aydınlanmacıların bulunduğu nokta bu kurumları her yıl nostaljik bir şekilde bu anmadan öteye geçemiyor, ne yazık ki. Yapılan tüm etkinlikler, gereklilikleri ve yararları ne denli önemli olursa olsun, her yıl kendini yinelemekten kurtulamıyor. Öyle sanıyorum, köy enstitülerini anar ve onları araştırırken, “ bu eğitim modelini nasıl yeniden yeşertebilir ve eğitim sistemi içine aşılayabiliriz “ sorusu doyurucu bir sıklıkla sorulmuyor, yanıtlanmıyor ve somut bir tasarı ortaya konmuyor. “ Yeni Kuşak Köy Enstitüleri Derneği, Köy Enstitüleri Araştırma ve Eğitimi Geliştirme Derneği “ vb. örgütlenmeler, tüm olumluluklarına, bu kurumların anısını yaşatmasına ve çabalamalarına karşın, kimi yerde yetersiz kalıyor. Bunu, aydınlanmacı ve Atatürkçü güçlerin önemli bir eksikliği olarak görmek pek yanlış olmasa gerek.

Köy Enstitüleri modelinin en önemli özelliği insanı hayatla buluşturarak eğitimi ilke edinmesiydi ve nüfusunun üçte ikisinin köylü olduğu bir toplumda çok somut, olumlu sonuçlar vermişti. Cumhuriyet devriminin getirmiş olduğu heyecan, yurtseverlik duygularıyla eğitim alanında toplum çıkarını kişisel çıkardan üstün gören zihniyet ve kişilikteki eğitimciler tam bir özveri ile bir mucize yaratmışlardı. Köylü kökenli öğrencileri ile elinde mala okul inşa eden, çift süren, yaşamın her alanında üreterek üstelik bunu bir kişisel ranta dönüştürmeyi bir an bile düşünmeyen insanlarla, eğitimcilerle başarılmıştı bu mucize. Şimdi, bu tür insanı arayın ki bulasınız. Yapı yapmayı ve çift sürmeyi öğretirken aydınlanma kültürünün en temel eserlerini de bu çocuklara okutmayı bir görev bilmiş eğitimciler ile başarılmıştır bu mucize. Bugün çevremize şöyle bir bakalım, bir de köy enstitüleri kuşağının insanlarını düşünelim, ne denli gerilere gittiğimizi daha iyi kavrarız. Bugün, bir düş kuralım; Anadolu’nun ücra köylerinde böylesi bir tasarıyı hayata geçirdiğimizi varsayalım ve soru soralım; bir çıkar gütmeden çalışacak kaç eğitimci bulabiliriz? Elinde mala okul inşa eden kaç öğretmen bulabiliriz? Günümüzde eğitim fakültelerinden Voltaire’i, Rousseau’yu, batı klasiklerini okuyarak mezun olmuş kaç öğretmen adayı bulabiliriz? Doğrusunu, söylemek gerekirse pek fazla değil. Köy Enstitüleri’nin pratisyenlerinin dünyası başka bir dünyaydı, o insanlar da – sosyolojik olarak - başka bir insan türü idi. Kişisel çıkarı değil ama insanı ve insanın mutluluğunu sağlamak için çalışmayı erdem bilen, Atatürk devriminin kotarılması için özveriyle çalışan insanlar. Sanki bir peri masalı gibi. Bugün onlar kaybolmuşlardır. Oysa, günümüz Türkiye’sinde hemen herkes için çalışmadan, üretmeden  kazanma bir yaşam ilkesine dönüşmüş gibidir. Var olan kirlenmişliğin eğitime yansımalarını ise her gün yaşıyoruz, yinelemeye gerek yok.

Köy Enstitüleri’ni analım, anmak için toplantı, sergi vb. etkinlikler düzenleyelim. Tüm bunların sayısız yararı vardır ve kamuoyu yaratmak için çok önemlidir. Ama geçmişe saplanıp kalmayalım. Olayı bir nostalji ve yas havasında anma toplantılarına dönüştürmeyelim. “ Yazık oldu köy enstitülerine “ ruh halinden kurtulalım ve günümüze gelelim. Geçmişe takılı kalanlar kaybetmeye mahkumdurlar. Düşünelim, düşünelim ve ortaya somut tasarılar koyarak bu eğitim deneyiminden nasıl yararlanabiliriz, bunun yolunu bulalım. Ama en önemlisi, geleceğe hazırladığımız çocuklarımızı eğitirken yaşamın anlamını yalnızca paraya ve çok para sahibi olmaya indirgeyen yoz anlayışlardan uzak tutalım. İnsanı, çalışmayı, üretmeyi yaşamlarının temel ilkesi haline getirmiş bireyleri hedefleyelim.

Türkiye çok uzun zamandır Türk aydınlanmasını hep baltalayan sağ iktidarlar tarafından yönetildi. Ama kısa da olsa iktidara gelen aydınlanmacı güçler köy enstitülerini yeniden yaşatmak için hiçbir şey yapmadılar. Bunlardan da ders alalım.

Köy enstitülerini kapatanlar onların yerine İmam Hatip Okulları’nı koydular. Bugün gelinen yer bellidir. Bu olumsuzluklardan kurtulmanın yolu anma toplantılarını somut tasarılara dönüştürerek hayata geçirmekten geçiyor. Kendimizi yinelemeyelim, yeni şeyler söylemek, çağımızın gereksinim ve gereklerine uygun yeni tasarıları hayata geçirmek becerisini gösteremedikçe köy enstitülerini anma etkinlikleri nostaljiden öteye geçemez. Köy Enstitüleri’ni gelecek kuşaklara anlatmak ve öğretmek vazgeçilmez görevlerimizden olmalı.

                                                                                      28 Şubat 2020

AB ve Kültürel Değerlerimiz

17 Aralık 2005 yılında Avrupa Birliği ile tam üyelik için görüşmelere başladık. Önceleri olduğu gibi bu da bir zafer havası sarhoşluğu içinde iç politika pazarında ranta dönüştürüldü. Anımsayınız, dönemin başbakanı ve onun kurmayları havai fişeklerle karşılandı, evlere şenlik medyamız alkışladı; ne önemli bir iş başarılmıştı. Ne kadar övünsek azdı. Bu zafer havası dağılmaya başlayınca  ne olup bittiğini daha iyi anladık. Bugün AB ile görüşmelerin esamesi okunmuyor. Ülke farklı bir yere savruldu.

AB’den tarih aldık almasına da biz Türkler tarih, tarihi ve kültürel değerler, tarihsel varlıklarımızı korumak vb. alanlarda ne öğrendik AB ve AB üyesi ülkelerden? Bu soruya olumlu bir yanıt vermek güç. Bizim için tarih, hamasi bir şoven milliyetçilik olageldi her zaman. Tarihi ve kültürel değerlerimizi ise her zaman İslâm ve olmayan diye ayırdık. Her ne kadar resmi söylem böyle olmasa da uygulamada bunun böyle olmadığı açıktır. Cumhuriyet ile başlayan bilimsel korumacılığı – ki bu konuda Atatürk bizzat öncülük etmiştir – ve Anadolu’nun tarihini tüm aşamaları ile sahiplenme anlayışını sonraları terk ettik. Özellikle, 50’li yıllardan sonra göç ve onun beraberinde getirdiği yağma ve rant anlayışı kentlerimizde yüzyılların birikimi kültür varlıklarımızı ve mimari eserlerimizi pek çabuk yok etti. Bu alanda Türkiye’nin kaybı büyüktür. Hâlâ süren bu yıkım günümüzde mafyanın da işin içine girmesiyle daha karmaşık bir hal almıştır. Henüz yeni yeşermeye ve kök salmaya başlayan kültür varlıklarını koruma ve restore etme anlayışı, bilinci Avrupa kültürlerinin bugün bulunduğu düzeyin çok altındadır ve bu konuda kat etmemiz gereken çok yol olduğu açıktır. Ancak, yine de Tarihi Kentler Birliği, Çekül Vakfı vb. sivil oluşumların geleceğe umutla bakmamızı sağladığını söylemek gerek.

İyi de, neden böyleyiz? Niçin Eski’yi geçmişimize ait olanı koruyup kollamada hoyratız? Kültür öğelerimizin tümünün yeni mi olması gerekiyor? Kaçınılmaz olarak sürekli üretilen ve değişen kültürümüzün bu yeni öğeleri ortaya çıktığında eskiler yok mu olmalıdır yoksa eskinin yanına yeniyi koyup var olan kültürü zenginleştirmeli midir? Niçin eski ve tarihi bir evi birkaç apartman dairesi uğruna yıkarız ve pek övündüğümüz tarihimizi kendi ellerimizle yok ederiz? Bu soruları çoğaltmak mümkün? Ancak burada altı çizilmesi gereken bir nokta var: biz Türkler tarihte 20. yüzyılda olduğu kadar kültür varlıklarımıza zarar vermemişizdir. Hatta, içselleştiremediğimiz bizden önceki tarihi eserlere verdiğimiz zarar başka ulusların verdikleri zararlardan fazla değildir. Ama 20. yüzyılın ikinci yarısı ile başlayan ve giderek palazlanan bir yağma ve rant anlayışı ne yazık ki toplumun tüm kesimlerine işlemiş ve bunun sonucu kentsel yağma ve yıkım acımasız bir şekilde saldırganlaşmıştır. Bu saldırıyı hâlâ durdurabilmiş değiliz. Eskiyi koruma ve sahip çıkma anlayışı köylü ya da yarı-köylü kültürlerin sahip olacağı bir anlayış değildir. Çarpık kentleşmenin ürettiği sözüm ona kentli ama zihinlerde ve alışkanlıklarda hâlâ köylü yığınların yaşadığı ülkemizde bu çok açıktır. Nitekim, bizde de böyle olmuştur. Tarih bilinci uluslaşma ile birlikte, yurttaş olma bilinci ile ortaya çıkan bir olgudur. Dolayısıyla, o tarihin içini dolduran tarihsel kültür varlıklarını koruma da demokrasinin serpilip gelişmesi ile ortaya çıkmış ve demokratik kültür içinde yer edinmiştir. Nitekim, Batıdaki koruma ve tarihsel varlıkları geleceğe taşıma misyonu esas olarak 20. yüzyılda ortaya çıkmıştır. Türkiye’deki bu alandaki gecikmişlik aslında 200 yıllık o meşhur gecikmenin bir sonucudur da aynı zamanda.

Avrupa’yı ve Avrupa kentlerini görevleri gereği ziyaret eden bizim arabesk siyasetçilerimiz acaba oralarda tarihsel kültür varlıkları nasıl korunmaktadır, hiç merak ediyorlar mı acaba? O kültür insanlarının eski evlerinde oturmaktan bizler gibi utanıp sıkılmadıklarını aksine mutluluk duyduklarını ve o yapıları korumak için uygarca çaba sarf ettiklerini biliyorlar mı acaba? Planlama, kentçilik, mimari estetik, geleneksel mimari alışkanlıklar vs. meziyetlerden uzak olan bizlerin bu alanda yaya kaldığımız pek açıktır. Orası başka bir kültür, anlayış, hayata bakış, alışkanlıklar ve geleneklerin yer aldığı bir uygarlıktır. O uygarlığın yaratıcıları eski bir yapıyı görünce rantı değil tarihi, ulusal geçmişi ve mimariyi ön plana alırlar. Sözün kısası, insanı ve onun yaratılarını yüceltirler. Eğer biz de böyle olmayı istiyorsak AB’ye girmeyi hak ediyoruz demektir. Ama durum bunun tam tersidir; onun içindir ki bizi yıllardır oyalayıp durmaktadırlar.

Avrupa kültürlerine – zira bir tek kültür yoktur orada – birçok açıdan bakmak ve bir karşılaştırma yapmak mümkün. Ama en temel noktayı insana ve onun yaratılarına duyulan saygıda aramalıdır. Yağmacılığı, çıkarı ve bunlar için insanların birbirini ezmesini değil insanı yaşamın merkezine koymayı beceremediğimiz sürece daha çok bekleriz AB kapılarında.

                                                                                         20 Şubat 2020

Bisiklet İçin 11 000 m2; Bir Belediye, Bir Proje

         Türkiye’de bir kentte belediye başkanı olsanız ve yönettiğiniz kentte, kent merkezinde elinizin altında 11 dönüm arsanız olsa ne yapardınız? Oraya bir AVM mi yapardınız? Ya da bir otopark mı? Ya da ofislerden oluşan ve size rant getirecek bir büyük bina mı kondururdunuz?  Kent merkezinde böyle büyük arsalar bu ülkede insanımızın iştahını kabartır ve olay rant etrafında döner. Herkes kendince buradan nasiplenmeye çalışır. Ne yazık ki siyasetin ve yerel yönetimlerin dinamiği budur günümüz Türkiye’sinde.

         Ama istisnalar var. Kırklareli’nin 145 000 nüfuslu şirin ilçesi Lüleburgaz Belediyesi böyle bir arsayı bisiklete, bisiklet sporuna, temiz havaya ve çevreye, daha sağlıklı gelecek kuşaklar yaratmaya adamış. 2017 yılını “ temiz, güvenilir, çevreci, sağlıklı ve sürdürülebilir bir ulaşım aracı “ olan bisiklet kullanımını teşvik etmek için “ Bisiklet Yılı “ ilan etmiş. Bu 11 dönümlük kent arazisi üzerinde “ Lüleburgaz Yıldızları Motosiklet ve Bisiklet Akademisi “ adı altında çok yararlı ve anlamlı bir tesis inşa etmiş. 11 000 m2’yi kentte yaşayan çocuklara, bisiklet kullanmayı öğrensinler, sağlıklı ve çevreci bir alışkınlık kazansınlar diye armağan etmiş. Kısaca LYMBA olarak adlandırılan bu tesis ülkemizdeki kendi türünde tek ve örnek bir yapı. Tesiste 640 metre uzunluğunda inişli çıkışlı bir bisiklet yolunda bisiklet süren çocuklar bisikletli ulaşımı ve trafik kurallarını da aynı anda öğreniyorlar. Gerek kendi bisikletleriyle gerekse tesiste yer alan bisikletleri kiralayarak burada bisiklet binebiliyorlar. Tesis içinde 10 kişi kapasiteli bir konuk evi, çamaşırhanesi, mutfağı, banyosu ile bisikletle yolculuk yapanların hizmetine sunulmuş. Bisiklet etkinlikleri için bir seminer salonu bile düşünülmüş. Dernekler için çalışma odaları tahsis edilmiş. Çocuklara kendi bisikletlerini onarmayı öğretmek amacıyla bir bisiklet onarım atölyesi tasarlanmış. Çocuklarıyla tesise gelen aileler için bir gözlem kulesi, kafeterya vb. sosyal alanlarıyla yaratılmış. Çocuklarının bisiklet binmelerini gözlemleyen aileler buralarda kaliteli zaman geçirmek olanağına kavuşturulmuş. Lüleburgaz Belediyesi önceki dönem belediye başkanı Emin Halebak tarafından yaptırılan bu tesis 2017 yılından beri ayrıca 300’den fazla yerli ve yabancı bisiklet turcusunu ağırlamış*. 21 ülkeden 70 bisikletçi tesiste ücretsiz konaklamış. Tesiste konaklayan bisikletçiler dünyada bu kalitede böyle bir tesis olmadığını aktarmışlar.

         Belediye bisiklet yılı ilan ettiği 2017 yılında bisiklet temalı 55’ten fazla etkinlik düzenlemiş.

         Lüleburgaz Motosiklet Ve bisiklet Akademisi Tureks Uluslararası Fuarcılık tarafından düzenlenen Shining Star Awards 2018 – Eğlence, Etkinlik ve Rekreasyon Ödülleri’nde “ En İyi Etkinlik Alanı “ ödülünü almış.

         Lüleburgaz Belediyesi aynı zamanda kentte “ Elektrikli Bisiklet Taksi “uygulaması da başlatmış. Bunun için Avrupa Birliği’nden kredi almışlar. Öncelik hamile, yaşlı, engelli ve çocuklu kişiler olmak üzere kentlilerin hizmetine sunmuş. Ücretsiz. Şu anda sayıları 5’e çıkmış bisiklet taksilerin. Amaç iklim değişikliğine karşı mücadelede karbon salınımını azaltmak ve farkındalık yaratmak. Evlerinden çıkmakta zorlanan yaşlı, hamile, engelli kentliler telefon ederek bisiklet taksiyi talep ediyorlar. Sekiz ayda 6 bin kişinin faydalanması beklenen projede iki ay sonunda 2 bini aşkın kişiye ulaşılmış. Taksi ve dolmuş şoförleri de uygulamayı desteklemiş.

         Yine belediye 2017 yılından itibaren kentte LÜBİFEST adıyla bir Bisiklet Festivali düzenlemeye başlamış. Türkiye’nin dört bir yanından gelen bisikletçileri ağırlayan ve çeşitli gösteri ve bisiklet turlarıyla zenginleşen bu festival bisiklet severleri buluşturması ve bisikleti yaygınlaştırması açısından çok yararlı bir etkinlik olmuş.

         Bir kenti yöneten yerel yöneticilerin çağını izlemeleri, halkın gereksinimlerini iyi anlamaları, çevre, toplum sağlığı vb. konularda uzgörülü olmaları çok önemlidir. Kenti yönetmek yalnızca altyapı hizmetlerini yerine getirmek değildir. O kentte yaşayanların geleceğini planlamak, görmek ve ona uygun tepkiler vermektir. Lüleburgaz Belediyesi’nin temiz çevre, kent içi ulaşım, iklim değişikliğine karşı mücadele, daha sağlıklı kuşaklar amaçlı hayata geçirdiği bisiklet projelerini görünce insan sormadan edemiyor. Lüleburgaz’da da Aydın’da da CHP’li yerel yönetimler var. Biri o başarılı projeleri üretip, kredi ve kaynak bulup onları uygularken Aydın’daki CHP’li yerel yöneticiler niçin böylesi projeler üretmiyor diye merak ediyor insan. Oysa ülke genelinde merkezi iktidara aday olan bir siyasal partinin çevre, ulaşım, kentli sağlığı alanlarında genel bir politikası olur ve kentlerde bunları uygular. O siyasal örgütün her kentteki yerel yöneticisi ulusal ölçekte bir belediyecilik politikasını hayata geçirir. Bir kentteki başka diğer kentteki başka bir program uygulamaz. Bu alanlarda olanaklar ölçüsünde az da olsa somut adımlar atılması beklenir.

         Ovada kurulmuş bir kent olan Aydın’ı yöneten CHP’li belediye başkanları kent içi ulaşımda bisikleti ivedilikle gündemlerine almalı ve uzun vadeli bir program çerçevesinde bu alanda yatırım yapmalıdırlar. Bisikleti kent içi trafiğine bütünleştirmeli ve bunun için gerekli altyapı yatırımlarını yapmalıdırlar. Bu bir fantezi değil ama stratejik bir zorunluluktur. Bu kapsamda Aydın Büyükşehir Belediyesi ve Efeler Belediyesi’ne büyük sorumluluklar düşmektedir.

*Görünüm Gazetesi

Not: LYMBA için sağladığı bilgiler için Lüleburgaz Belediyesi Halkla İlişkiler Birimi’nden Ahmet beye teşekkür ederim.

                                                                                              6 Şubat 2020